AI vind ik razend interessant. Juist omdat het niet alleen verandert wat we doen, maar ook hoe we werken.
In eerdere artikelen heb ik geprobeerd dat uit te werken: eerst door scherp te maken wat AI-first níét is, en daarna door te laten zien dat AI-first vooral een ontwerpkeuze is over wat menselijk moet blijven.
Maar één observatie bleef steeds terugkomen: het voorbereidende instapwerk verdwijnt sneller dan we beseffen.
En daarmee verandert ook waar vakmanschap ontstaat.
Van meekijken naar doorzien
Jarenlang keek ik mee op klantenserviceafdelingen. Altijd maar een handvol gesprekken per keer meeluisteren. En grasduinen in enorme excel exports van gesprekken. Meer zat er niet in.
Op basis daarvan vormde je een beeld. Je herkende patronen. Of dacht dat je ze herkende.
Met AI en machine learning is dat fundamenteel veranderd.
Nu kun je zeggen: 6,5% van de gesprekken gaat hierover. Dit zijn representatieve samenvattingen. En als het nodig is, zoomen we in tot op transcriptniveau.
Vakmanschap ontstaat hier niet langer door meekijken, maar door doorzien.
Niet de individuele casus is leidend, maar het patroon. Niet het gesprek, maar de afwijking. Niet gevoel, maar onderbouwd inzicht op schaal.
Dat is nieuw vakmanschap.
En ondertussen verdwijnt het oude instapwerk
Tegelijkertijd gebeurt er iets anders.
De adviestrajecten die ik nu doe, zijn korter en scherper dan voorheen. Bij een verzekeraar. Een telco. Een uitgever. Vaak alleen, of alleen met senior collega’s.
Niet omdat juniors niet welkom zijn. Maar omdat het instapwerk grotendeels is verdwenen.
Voorheen was dat instapwerk essentieel:
- Uitzoekwerk
- Presentaties voorbereiden
- Voorstellen meeschrijven
- Gesprekken samenvatten
Niet als bijzaak, maar als manier om het vak te leren.
AI neemt nu een groot deel van dat werk over. Daardoor worden doorlooptijden korter en verschuift de waardecreatie omhoog.
Het gevolg is een hogere instapdrempel:
- Minder ruimte om mee te lopen
- Minder tijd om te leren door voorbereiding
- Meer concentratie van werk en oordeel bovenin
Vakmanschap verdwijnt hier niet. Het verplaatst zich.
De ontwerpfout die dreigt
Dit is geen klaagstuk. En het is ook geen pleidooi tegen AI.
Het punt zit niet in de technologie, maar in de keuzes die we er ongemerkt mee maken.
AI creëert efficiëntie. Maar het is geen gegeven dat je die efficiëntie ook volledig moet verzilveren.
Doe je dat wel, dan ziet het er vaak zo uit:
- Sneller
- Goedkoper
- Maar óók: senior-only
In dat geval ontstaat nieuw vakmanschap niet meer vanzelf. Het blijft hangen bij een kleine groep mensen, zonder instap, zonder overdracht, zonder ruimte om mee te groeien.
Niet omdat iemand dat zo heeft bedoeld. Maar omdat deze keuze zelden expliciet wordt gemaakt.
Nieuwe wegen naar vakmanschap ontstaan niet vanzelf
Hier zit de kern.
De nieuwe instap naar vakmanschap ligt niet meer in uitvoeren, maar in leren kijken.
Dat vraagt ander werk:
- Patronen leren herkennen
- AI-output leren bevragen
- Context toevoegen
- Hypotheses formuleren
- Implicaties doordenken
Dat is geen eindstation voor seniors. Dat is de nieuwe startpositie.
Maar alleen als we die ook zo ontwerpen.
Niet als restje tijd. Niet “erbij”. Niet impliciet.
De verantwoordelijkheid ligt hier
Dit is geen HR-vraag. Dit is geen opleidingsvraag.
Dit is een ontwerpvraag over werk.
Als AI het voorbereidende werk overneemt, dan is het aan ons – als adviseurs, ontwerpers, opdrachtgevers – om nieuwe vormen te maken waarin vakmanschap kan ontstaan.
Dat betekent:
- Bewust ruimte laten bestaan
- Expliciet ander instapwerk creëren
- En accepteren dat niet alle efficiëntie direct wordt verzilverd
Niet uit nostalgie. Maar omdat vakmanschap niet ontstaat uit snelheid alleen.
De ontwerpvraag
AI-first gaat niet alleen over wat je automatiseert. Het gaat over wat je expliciet ontwerpt – en wat niet vanzelf ontstaat.
En vooral:
Als AI het voorbereidende werk overneemt, waar ontwerpen wij dan expliciet ruimte voor het ontstaan van nieuw vakmanschap?
Dat antwoord komt niet vanzelf. Net zo min als visie dat doet.
En precies dáár ligt onze verantwoordelijkheid.
-- dit bericht is eerder gepubliceerd op LinkedIn