In de Volkskrant van vrijdag 17 oktober waarschuwt Sander Duivestein dat AI ons denken kan vervormen. Zijn punt maakt het concreet: cognitieve luiheid sluipt binnen via micro-keuzes. Kies ik voor “geef me het antwoord” of voor “daag mijn denken uit”? Krijg ik een standaardprompt of stel ik betere vervolgvragen? Laat ik AI mijn oordeel vormen, of gebruik ik het om mijn oordeel te scherpen?
Na het lezen van Duivesteins artikel raakten Göran en ik hierover in gesprek. Niet over de techniek, maar over het effect op ons denkvermogen. Wat doet het met je als je steeds minder zelf hoeft te redeneren, te twijfelen of te zoeken? En belangrijker: zouden we het bij onszelf herkennen als dat sluipenderwijs gebeurt?
Het raakte iets wat in onze eerdere posts vaker terugkwam: AI-technologie is geen losstaande tool, maar vraagt een houding hoe je die nieuwe technologie toepast:
- De nieuwe kenniswerker – iemand die niet klakkeloos output copy-pastet, maar verschillende bronnen samenvoegt tot nieuwe kennis.
- BYO-AI – het spanningsveld tussen wat jij als professional nodig hebt en wat je organisatie faciliteert.
- Betekenisvol werk & autonomie – AI kan werk leegtrekken óf juist verdiepen, afhankelijk van hoe je het inzet.
- Procesherontwerp – zonder herontwerp dwingt het proces jou, en wordt AI een sneltoets voor middelmatigheid.
Die thema’s draaien allemaal om hetzelfde spanningsveld: blijven we zelf nadenken, of laten we het denken geleidelijk uitbesteden? Vanuit die vraag ontstond het idee voor een korte zelfscan: tien vragen die zichtbaar maken of AI jouw denken versterkt of verdooft. Niet moralistisch, wel eerlijk. Zodat wijzelf ook eerlijk blijven kijken naar hoe we het gebruiken. Voor je het weet zijn we hard op weg om gemaksjunkies te worden, in plaats van dat we onszelf blijven pushen om er meer uit te halen én zelf blijven denken.
Waarom dat relevant is: Omdat het gebruik van AI ons niet dommer hoeft te maken, maar dat wél kan gebeuren als we niet opletten. Wat we met deze scan voor ogen hebben, is juist het tegenovergestelde: scherp blijven. Blijven nadenken, doorvragen, en de technologie gebruiken om betere vragen te stellen in plaats van snellere antwoorden te krijgen.
AI is geen bedreiging voor ons denkvermogen zolang we het als denkversterker inzetten. Maar dat vraagt bewustzijn. Over de keuzes die we maken, de vragen die we stellen en de ruimte die we nemen om te blijven redeneren — ook als het makkelijk is om dat niet te doen.
Wil je checken waar jij staat? Doe de scan van Göran en mij en deel (als je wilt) één inzicht dat je verraste. We zijn benieuwd: waar herken jij jezelf — denkversterker of denkvervanger?
Door Joost van Ham (Principal Consultant) en Göran van Hese (AI & Growth Strategist)
-- dit bericht is eerder gepubliceerd op LinkedIn